Κάθε Δεκαπενταύγουστο η Ελλάδα μοιάζει να ξαναβρίσκει τα παιδιά της. Από τη Νέα Υόρκη, το Σικάγο και τη Βοστώνη μέχρι το Τορόντο, τη Μελβούρνη, το Λονδίνο και τη Γερμανία, Έλληνες της διασποράς παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής. Άλλοι γυρίζουν στο νησί όπου γεννήθηκαν, άλλοι στο χωριό των γονιών τους και άλλοι σε έναν τόπο που ίσως γνωρίζουν περισσότερο μέσα από τις αφηγήσεις των παππούδων τους.
Hellenic DNA: Πάνος Σατζόγλου.
Για λίγες ημέρες τα πατρικά σπίτια ανοίγουν ξανά. Οι αυλές γεμίζουν φωνές, οι πλατείες ζωντανεύουν, οι οικογένειες μεγαλώνουν γύρω από το ίδιο τραπέζι και άνθρωποι που ζουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά συναντιούνται πάλι εκεί από όπου κάποτε ξεκίνησαν όλα. Ο Δεκαπενταύγουστος είναι για τον Ελληνισμό μια μεγάλη επιστροφή στις ρίζες.
Το «Πάσχα του καλοκαιριού»
Η Κοίμηση της Θεοτόκου αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας και στην ελληνική παράδοση έχει επικρατήσει να αποκαλείται «το Πάσχα του καλοκαιριού».
Από τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου, οι Παρακλήσεις προς την Παναγία δημιουργούν ένα ιδιαίτερο κλίμα κατάνυξης. Και όταν φτάνει η 15η Αυγούστου, από τις μεγάλες εκκλησίες μέχρι τα μικρότερα ξωκλήσια των νησιών και των ορεινών χωριών, οι καμπάνες χτυπούν γιορτινά.
Για τους πιστούς, η Παναγία είναι η Μητέρα, η παρηγοριά και το καταφύγιο στις δύσκολες στιγμές. Μπροστά στην εικόνα της αφήνονται προσευχές και τάματα.
Στην Τήνο, στην Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο, στην Παναγία Εκατονταπυλιανή της Πάρου στην Φλώρινα και σε εκατοντάδες ακόμη προσκυνήματα σε ολόκληρη τη χώρα, η ημέρα αποκτά ξεχωριστή λαμπρότητα.
Όμως ο Δεκαπενταύγουστος στην Ελλάδα δεν μένει μόνο μέσα στις εκκλησίες.
Μετά την κατάνυξη έρχεται το αντάμωμα. Τα τραπέζια στρώνονται, οι πλατείες και τα μισοάδεια εστιατόρια, γεμίζουν οι μουσικές αρχίζουν και τα πανηγύρια κρατούν μέχρι αργά. Πίστη, παράδοση, οικογένεια και τόπος γίνονται ένα.
Ο Αύγουστος ήταν ανέκαθεν ο μήνας της επιστροφής των μεταναστών. Οι παλαιότερες γενιές Ελλήνων της Αμερικής, της Αυστραλίας, του Καναδά και της Ευρώπης προγραμμάτιζαν για μήνες το ταξίδι στην Ελλάδα. Περίμεναν να επιστρέψουν στο χωριό, να δουν συγγενείς και παλιούς φίλους, να ανοίξουν το σπίτι που παρέμενε κλειστό τον χειμώνα, να βρεθούν ξανά στην εκκλησία και στην πλατεία όπου μεγάλωσαν.
Και αυτή η παράδοση συνεχίζεται.
Μαζί τους σήμερα έρχονται τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Νέοι που μπορεί να γεννήθηκαν στο Κουίνς, στο Σικάγο, στο Μόντρεαλ ή στη Μελβούρνη, αλλά γνωρίζουν ότι κάπου στην Ελλάδα υπάρχει ένα χωριό, ένα νησί, ένα σπίτι, μια εκκλησία, ένας τάφος των προγόνων τους που αποτελεί κομμάτι της δικής τους ιστορίας.
Είναι η στιγμή που ο Έλληνας της δεύτερης ή της τρίτης γενιάς ακούει ξανά το όνομα της οικογένειάς του από τους μεγαλύτερους του χωριού. Που κάθεται στο ίδιο τραπέζι με συγγενείς που βλέπει μία φορά τον χρόνο. Που συμμετέχει στο πανηγύρι της Παναγίας και αισθάνεται ότι, ακόμη κι αν η καθημερινότητά του βρίσκεται στην άλλη άκρη του Ατλαντικού ή του κόσμου, ένα κομμάτι του ανήκει εδώ.
Υπάρχουν χωριά στην Ελλάδα που τον χειμώνα μετρούν λίγες δεκάδες ή εκατοντάδες κατοίκους και τον Αύγουστο αλλάζουν όψη. Αυτοκίνητα με ξένες πινακίδες εμφανίζονται στους δρόμους, σπίτια που ήταν κλειστά ανοίγουν, παιδιά παίζουν ξανά στις αυλές και οι πλατείες και τα καφενεία γεμίζουν κόσμο.
Εκεί συναντιούνται ο παππούς που δεν έφυγε ποτέ από τον τόπο του με το εγγόνι που γεννήθηκε στην Αμερική. Εκεί ξαναβρίσκονται παιδικοί φίλοι που η ζωή σκόρπισε σε διαφορετικές χώρες.
Η ιστορία της ελληνικής μετανάστευσης είναι γεμάτη αποχωρισμούς. Εκατομμύρια Έλληνες έφυγαν σε διαφορετικές εποχές αναζητώντας μια καλύτερη ζωή μακριά από τον τόπο τους.
Έχτισαν οικογένειες, επιχειρήσεις, κοινότητες, εκκλησίες και σχολεία. Πρόκοψαν στις νέες τους πατρίδες χωρίς να ξεχάσουν την Ελλάδα. Ίσως γι’ αυτό η επιστροφή έχει πάντοτε μια ιδιαίτερη δύναμη.
Γιατί ο Αύγουστος δεν είναι απλώς διακοπές και ο Δεκαπενταύγουστος δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο, είναι η στιγμή που η απόσταση ανάμεσα στην Ελλάδα και την ομογένεια μικραίνει.
Μπορεί ένας Έλληνας να ζήσει μια ολόκληρη ζωή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα. Όμως τον Δεκαπενταύγουστο η Ελλάδα ξαναβρίσκει τα παιδιά της.
