Το Hellenic DNA βρίσκεται σταθερά δίπλα στον πολιτισμό και στους Έλληνες δημιουργούς που ταξιδεύουν το έργο τους πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας, καταγράφοντας και προβάλλοντας τις προσπάθειες ανθρώπων που μέσα από την τέχνη, τη δημιουργία και τον πολιτισμό αναδεικνύουν τη σύγχρονη ελληνική παρουσία στο εξωτερικό.
Hellenic DNA – Πάνος Σατζόγλου.
Ιδιαίτερη θέση σε αυτή την προσπάθεια έχουν οι Έλληνες καλλιτέχνες και δημιουργοί που δραστηριοποιούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες και έρχονται σε επαφή με ένα διεθνές κοινό, δημιουργώντας τις δικές τους γέφυρες ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αμερική.
Μία τέτοια περίπτωση είναι η Εύη Φωτοπούλου, η οποία βρίσκεται αυτή την περίοδο στη Νέα Υόρκη ως Artist in Residence στο ιστορικό Waldorf Astoria New York, παρουσιάζοντας το καλλιτεχνικό project «A Living World».
Ζωγραφική, κινηματογράφος, μουσική, αφήγηση και live performances συναντώνται σε ένα project που μετατρέπει τη δημιουργική διαδικασία σε μέρος της ίδιας της εμπειρίας του κοινού.
Με αφορμή την παρουσία της στη Νέα Υόρκη, η Ελληνίδα δημιουργός μιλά στο Hellenic DNA για το Waldorf Astoria, τη σχέση της με την ελληνική ομογένεια, τη σημαντική συμβολή της σεφ Μαρίας Λόη στην πορεία της στην Αμερική, τις καλλιτεχνικές της αναζητήσεις και τα επόμενα όνειρά της.
Κυρία Φωτοπούλου, αυτή την περίοδο βρίσκεστε στη Νέα Υόρκη ως Artist in Residence στο ιστορικό Waldorf Astoria. Πώς αισθάνεστε που μετατρέπετε έναν τόσο εμβληματικό χώρο σε ένα «ζωντανό εργαστήριο τέχνης» και ποια είναι η πρώτη αίσθηση που εισπράττετε από το αμερικανικό κοινό;
Αισθάνομαι βαθιά συγκίνηση, αλλά και μεγάλη ευθύνη. Το Waldorf Astoria New York είναι ένας χώρος με εξαιρετική ιστορία, όπου επί γενιές έχουν συναντηθεί άνθρωποι, πολιτισμοί και διαφορετικές εποχές. Με το «A Living World» θέλω να προσθέσω σε αυτή την ιστορία μια ζωντανή καλλιτεχνική εμπειρία: έναν χώρο όπου η τέχνη δεν παρουσιάζεται μόνο ως ολοκληρωμένο έργο, αλλά δημιουργείται, εξελίσσεται και συναντά καθημερινά το κοινό.
Το γεγονός ότι είμαι η πρώτη Ελληνίδα καλλιτέχνις που φιλοξενείται στο Waldorf Astoria New York ως Artist in Residence έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα. Από τις πρώτες μου επαφές στη Νέα Υόρκη έχω εισπράξει ουσιαστικό ενδιαφέρον και περιέργεια για αυτή τη συνύπαρξη διαφορετικών μορφών τέχνης.
Το «A Living World» άνοιξε στις 6 Οκτωβρίου και θα συνεχιστεί έως τις 7 Νοεμβρίου. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο τώρα είναι να δω πώς η παρουσία και η ενέργεια των επισκεπτών θα επηρεάσουν και τη δική μου δημιουργική διαδικασία. Γιατί από τη στιγμή που ένα έργο ανοίγεται στο κοινό, κατά κάποιον τρόπο αρχίζει να αποκτά τη δική του ζωή.
Το project σας «A Living World» συνδυάζει live painting, κινηματογράφο, μουσική και storytelling. Πώς αντιδρούν οι επισκέπτες στη Νέα Υόρκη όταν γίνονται μάρτυρες της ίδιας της διαδικασίας της δημιουργίας σε πραγματικό χρόνο;
Το «A Living World» μόλις άνοιξε στο κοινό, ενώ το επίσημο Performance Series ξεκινά στις 10 Οκτωβρίου, επομένως θα προτιμούσα να αφήσω τις πραγματικές αντιδράσεις των επισκεπτών να προκύψουν μέσα από τις ίδιες τις συναντήσεις μας.
Αυτό που επιδιώκω είναι να δώσω στον επισκέπτη πρόσβαση σε μια πλευρά της τέχνης που συνήθως παραμένει αθέατη: στη στιγμή της επιλογής, της αμφιβολίας, της αλλαγής και της ανακάλυψης.
Όταν κάποιος παρακολουθεί ένα έργο να γεννιέται, μοιράζεται τον χρόνο της δημιουργίας του. Μια γραμμή μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση, μια εικόνα να ξυπνήσει μια ανάμνηση, ένας ήχος να μεταβάλει ολόκληρη την ατμόσφαιρα. Η ζωγραφική, ο κινηματογράφος, τα τραγούδια μου με μουσική του Έλληνα συνθέτη Κίμωνα Πολλάτου και η αφήγηση συνδέονται στις performances για να δημιουργήσουν αυτή την αίσθηση αμεσότητας και σύνδεσης.
Θα ήθελα ο επισκέπτης να μην αισθανθεί απλώς ότι παρατηρεί ένα ολοκληρωμένο έργο, αλλά ότι, για λίγο, έχει εισέλθει σε μια δημιουργική διαδικασία που παραμένει ζωντανή και εξελίσσεται.
Έχετε συνεργαστεί στενά με την ελληνοαμερικανική ομογένεια, μεταξύ άλλων ως παραγωγός στην εκπομπή «The Life of Loi», μέσω του LOI MEDIA για το PBS. Ποιος είναι ο ρόλος της ελληνικής διασποράς στη δική σας καλλιτεχνική πορεία στην Αμερική;
Η ελληνική διασπορά αποτελεί για μένα έναν ουσιαστικό σύνδεσμο ανάμεσα στις ρίζες μου και στην καλλιτεχνική μου πορεία στην Αμερική. Και πίσω από αυτή τη σχέση υπάρχουν άνθρωποι που με έχουν στηρίξει έμπρακτα, με εμπιστοσύνη, γενναιοδωρία και πραγματικό ενδιαφέρον.
Θέλω να αναφερθώ ιδιαίτερα στη διεθνώς διακεκριμένη σεφ Μαρία Λόη (Maria Loi), η οποία από την αρχή του ταξιδιού μου στη Νέα Υόρκη στάθηκε — και συνεχίζει να στέκεται — δίπλα μου ως πολύτιμη αρωγός και, πάνω απ’ όλα, ως οικογένεια.
Η συνεργασία μας στο «The Life of Loi», μέσω του LOI MEDIA για το PBS, υπήρξε σημαντικός σταθμός στην πορεία μου. Όμως η σχέση μας ξεπερνά κατά πολύ μια επαγγελματική συνεργασία. Οι συμβουλές της, η βοήθειά της και, κυρίως, η πίστη της σε μένα και στο έργο μου έχουν βαθιά σημασία στη ζωή μου. Θα της είμαι πάντα βαθιά ευγνώμων.
Μέσα από τέτοιες σχέσεις έχω καταλάβει τη δύναμη της ελληνικής διασποράς: άνθρωποι με κοινές ρίζες που στηρίζουν ο ένας τον άλλον και δημιουργούν γέφυρες, ώστε ο ελληνικός πολιτισμός να συναντά ένα ευρύτερο, διεθνές κοινό.
Πώς προέκυψε η έκθεσή σας στο Waldorf Astoria New York;
Η ιστορία ξεκίνησε από μια ανθρώπινη συνάντηση και από δύο ανθρώπους που πίστεψαν στο έργο μου.
Χωρίς τη σεφ Μαρία Λόη, πιθανότατα αυτή η ευκαιρία δεν θα είχε προκύψει με τον τρόπο που προέκυψε. Ένα βράδυ στη Νέα Υόρκη βρισκόμουν στο Loi Estiatorio και εκεί ήταν και ο Luigi Romaniello, Managing Director του Waldorf Astoria New York. Η Μαρία Λόη, γνωρίζοντας πολύ καλά το εικαστικό μου έργο και πιστεύοντας βαθιά σε αυτό, μας σύστησε και του έδειξε μια επιλογή από τη δουλειά μου.
Θυμάμαι ακόμη τον Luigi να κοιτάζει τον φάκελο των έργων για αρκετή ώρα, σχεδόν σιωπηλός. Ήταν μία από εκείνες τις στιγμές που δεν γνωρίζεις αν θα οδηγήσουν κάπου, αλλά αισθάνεσαι ότι κάτι έχει αρχίσει.
Περίπου δύο μήνες αργότερα, αφού είχε συζητήσει το έργο μου με την ομάδα του Waldorf Astoria, μου πρότεινε να εξερευνήσουμε τη δημιουργία ενός φιλόδοξου και αντισυμβατικού καλλιτεχνικού project — κάτι που θα ξεπερνούσε τα όρια μιας συμβατικής έκθεσης και θα αποκτούσε τη δική του ζωντανή παρουσία μέσα στο ξενοδοχείο.
Από εκεί άρχισε να διαμορφώνεται αυτό που σήμερα είναι το «A Living World».
Η Μαρία Λόη ήταν ο άνθρωπος που άνοιξε αυτή την πόρτα, πιστεύοντας στο έργο μου πριν υπάρξει οποιαδήποτε προοπτική για το Waldorf Astoria. Και ο Luigi ήταν ο άνθρωπος που διέκρινε τι θα μπορούσε να γίνει μέσα σε αυτόν τον εμβληματικό χώρο και είχε το όραμα να δώσει σε αυτή τη δυνατότητα χώρο να εξελιχθεί. Τους οφείλω και στους δύο βαθιά ευγνωμοσύνη για την πίστη και την εμπιστοσύνη τους.
Θέλω επίσης να αναγνωρίσω τη συμβολή του Danny Harpaz και της ευρύτερης ομάδας του Waldorf Astoria New York. Ένα project αυτής της κλίμακας δεν πραγματοποιείται ποτέ από έναν ή δύο ανθρώπους. Χρειάζεται συνεργασία, αφοσίωση και αμέτρητες λεπτομέρειες που το κοινό πιθανόν δεν θα δει ποτέ. Η υποστήριξη και η συμβολή τους βοήθησαν μια αρχική ιδέα να μετατραπεί σε πραγματικότητα.
Τώρα που το «A Living World» έχει ανοίξει τις πόρτες του, ελπίζω η συνάντησή του με το κοινό να δικαιώσει την εμπιστοσύνη που όλοι αυτοί οι άνθρωποι έδειξαν σε μένα και στο έργο μου.
Η Νέα Υόρκη είναι μία από τις μεγάλες μητροπόλεις της τέχνης. Πώς επηρεάζουν η ενέργεια, οι αντιθέσεις και η καθημερινότητα αυτής της πόλης τη δική σας δημιουργική παλέτα αυτή τη στιγμή;
Η Νέα Υόρκη οξύνει την παρατήρησή μου. Ο ρυθμός της, οι διαφορετικές γλώσσες, οι ανθρώπινες διαδρομές και οι συνεχείς εναλλαγές ανάμεσα στην ένταση και στη σιωπή δημιουργούν αδιάκοπα ερεθίσματα. Με συναρπάζει ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο το παλιό και το καινούργιο συνυπάρχουν εδώ — πολλές φορές μέσα στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο.
Αυτές οι εντυπώσεις δεν μεταφέρονται απαραίτητα στο έργο μου ως αναγνωρίσιμες εικόνες της Νέας Υόρκης. Μπορεί να εμφανιστούν ως μια αλλαγή στον ρυθμό μιας γραμμής, ως μεγαλύτερη πυκνότητα σε μια σύνθεση ή, αντίθετα, ως ανάγκη για περισσότερο κενό και ηρεμία.
Στο Waldorf Astoria αυτή η σχέση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον για μένα, γιατί εργάζομαι καθημερινά μέσα σε έναν χώρο όπου η ιστορική μνήμη συναντά τη σύγχρονη ζωή της Νέας Υόρκης.
Eίστε εικαστικός, σεναριογράφος, σκηνοθέτης, συγγραφέας και ποιήτρια. Όταν συλλαμβάνετε μια ιδέα, πώς αποφασίζετε αν θα γίνει πίνακας ζωγραφικής, σενάριο για ταινία ή στίχος για τραγούδι;
Συνήθως η ιδέα προηγείται της μορφής. Μπορεί να εμφανιστεί αρχικά ως εικόνα, ως φράση, ως συναίσθημα ή ακόμη και ως ένας χαρακτήρας που ξαφνικά αρχίζει να αποκτά τη δική του ιστορία. Προσπαθώ να ακούσω τι χρειάζεται η ίδια η ιδέα για να εκφραστεί όσο γίνεται πιο αληθινά.
Η ζωγραφική μού επιτρέπει να συμπυκνώσω μια ολόκληρη εμπειρία σε μία εικόνα. Ο κινηματογράφος και η σεναριογραφία μού δίνουν τον χρόνο να αναπτύξω χαρακτήρες, σχέσεις και μεταμορφώσεις. Ο στίχος απαιτεί ένα διαφορετικό είδος συμπύκνωσης — εκεί όπου η λέξη συναντά τη μουσική.
Κάποιες φορές η ίδια ιδέα περνά από περισσότερα από ένα μέσα, επειδή το καθένα αποκαλύπτει μια διαφορετική πλευρά της. Αυτός ο διάλογος ανάμεσα στις διαφορετικές μορφές έκφρασης βρίσκεται και στον πυρήνα του «A Living World».
Το συγγραφικό και κινηματογραφικό σας έργο, όπως η τριλογία «Warriors of Hallan», έχει έντονα στοιχεία μυθολογίας και μεταμόρφωσης. Πόσο βαθιές είναι οι ρίζες της ελληνικής μυθολογίας και της βυζαντινής αγιογραφίας σε αυτές τις ιστορίες;
Η ελληνική μυθολογία αποτελεί για μένα μια βαθιά και διαρκή πηγή σκέψης. Οι μύθοι αγγίζουν ερωτήματα που παραμένουν απολύτως ζωντανά: την εξουσία, την απώλεια, την ευθύνη, τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και τις συνέπειες των επιλογών μας. Στον κόσμο του «Warriors of Hallan», αυτά τα ερωτήματα αποκτούν τη δική τους αφηγηματική μορφή.
Η σχέση μου με τη βυζαντινή αγιογραφία συνδέεται περισσότερο με την πνευματική διάσταση της εικόνας, τη δύναμη του συμβόλου και τον τρόπο με τον οποίο το ορατό μπορεί να παραπέμπει σε κάτι πέρα από αυτό.
Αυτές οι επιρροές υπάρχουν μέσα μου ως ένα βαθύτερο υπόστρωμα και όχι ως κάτι που επιδιώκω συνειδητά να αναπαράγω. Από εκεί αναπτύσσω τις δικές μου ιστορίες και τον δικό μου εικαστικό κόσμο, όπου η μεταμόρφωση αφορά τόσο τον κόσμο στον οποίο ζουν οι χαρακτήρες όσο και την εσωτερική τους διαδρομή.
Τα σενάριά σας έχουν βραβευτεί σε διεθνή φεστιβάλ. Πόσο δύσκολο είναι για μια Ελληνίδα δημιουργό να διεισδύσει και να ξεχωρίσει στην άκρως ανταγωνιστική παγκόσμια βιομηχανία του κινηματογράφου;
Είναι μια απαιτητική διαδρομή που χρειάζεται επιμονή, συνεχή δουλειά και, ίσως περισσότερο απ’ όλα, αντοχή στην αβεβαιότητα.
Ένα έργο πρέπει να βρει τους κατάλληλους ανθρώπους, τους κατάλληλους συνεργάτες και τις κατάλληλες συνθήκες για να προχωρήσει. Οι διεθνείς διακρίσεις μπορούν να ανοίξουν σημαντικές συζητήσεις, αλλά η μετάβαση από ένα βραβευμένο σενάριο σε μια ολοκληρωμένη κινηματογραφική ή τηλεοπτική παραγωγή απαιτεί πολλά ακόμη βήματα.
Η ελληνική μου καταγωγή αποτελεί μέρος της προσωπικής μου φωνής. Για μένα η πρόκληση δεν είναι να απομακρυνθώ από αυτή την ταυτότητα για να γίνω περισσότερο «διεθνής», αλλά να παραμένω αυθεντική σε αυτή την ταυτότητα, δημιουργώντας παράλληλα ιστορίες που μπορούν να αγγίξουν ανθρώπους με εντελώς διαφορετικές εμπειρίες.
Κάθε αναγνώριση μου δίνει δύναμη να συνεχίζω και να αναζητώ τις συνεργασίες που μπορούν τελικά να επιτρέψουν σε αυτές τις ιστορίες να φτάσουν στην οθόνη.
Αν έπρεπε να απομονώσετε μία μόνο κοινή θεματική που διατρέχει όλα τα μέσα με τα οποία εκφράζεστε — τη ζωγραφική, το σινεμά, τη γραφή — ποια θα ήταν αυτή;
Η μεταμόρφωση. Με απασχολεί ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος αλλάζει μέσα από όσα βιώνει: τι διατηρεί, τι αναγκάζεται να αφήσει πίσω του και πώς βρίσκει τη δύναμη να συνεχίσει.
Στη ζωγραφική αυτό μπορεί να εμφανίζεται μέσα από οργανικές μορφές, διαδρομές και σχέσεις ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση. Στη γραφή και στον κινηματογράφο εκφράζεται μέσα από τις επιλογές των χαρακτήρων και τις συνέπειές τους.
Και μέσα σε όλη αυτή τη διαδικασία υπάρχει πάντοτε η μνήμη, γιατί καμία πραγματική μεταμόρφωση δεν ξεκινά από το μηδέν. Κουβαλά μέσα της κάτι από όσα προηγήθηκαν.
Έχοντας κατακτήσει τόσα πολλά σε διαφορετικούς καλλιτεχνικούς τομείς, ποιο είναι το επόμενο μεγάλο όνειρο ή project που θέλετε να υλοποιήσετε, ίσως επιστρέφοντας στη βάση σας στα Χανιά;
Αυτή τη στιγμή θέλω να δώσω όλη μου την ενέργεια στο «A Living World» και να επιτρέψω σε αυτή την εμπειρία να εξελιχθεί πλήρως. Η συνάντηση διαφορετικών πλευρών του έργου μου μέσα σε έναν κοινό χώρο ανοίγει δυνατότητες που θέλω να εξερευνήσω ακόμη περισσότερο στο μέλλον.
Ένα από τα μεγαλύτερα όνειρά μου είναι να δω τον κόσμο του «Warriors of Hallan» να αποκτά ολοκληρωμένη κινηματογραφική ή τηλεοπτική ζωή, μέσα από τις κατάλληλες συνεργασίες. Παράλληλα, θέλω να συνεχίσω την εξέλιξη του εικαστικού μου έργου και να το δω να παρουσιάζεται σε μουσεία και σημαντικούς καλλιτεχνικούς θεσμούς διεθνώς.
Τα Χανιά παραμένουν για μένα ένας τόπος επιστροφής — ένας τόπος όπου μπορώ να απομακρύνομαι από τον θόρυβο, να επεξεργάζομαι όσα έχω ζήσει και να δημιουργώ.
Θα ήθελα όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στη Νέα Υόρκη — οι εμπειρίες, οι συναντήσεις και οι σχέσεις που γεννιούνται — να μην αποτελέσουν απλώς το τέλος ενός μεγάλου project, αλλά **την αφετηρία για το επόμενο.
