Το κοινό της Αθήνας είχε την χαρά να απολαύσει – χάρη στη χορηγία της Τράπεζας Πειραιώς – μία σπουδαία συμφωνική συναυλία, στην σκηνή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών το Σάββατο 9 Μαΐου με τον διεθνώς ανερχόμενο νέο τσελίστα Κίαν Σολτάνι και την Ορχήστρα Φιλαρμόνια του Λονδίνου, την οποία διηύθυνε ο Λεωνίδας Καβάκος.
Γράφει για το Hellenic DNA, ο Δημήτρης Κιουσόπουλος.
Ο διάσημος έλληνας βιολονίστας σε αυτή τη βραδιά ανέλαβε αποκλειστικά τον ρόλο του αρχιμουσικού, ανταλλάσσοντας, θα λέγαμε, το δοξάρι με την μπαγκέτα, εάν τη χρησιμοποιούσε· ο Καβάκος όμως διηύθυνε με γυμνά τα χέρια, με εκφραστικές κινήσεις εξαιρετικής πλαστικότητας, καθοδηγώντας την ορχήστρα σε μία εντυπωσιακή ερμηνεία.
Το πρόγραμμα άνοιξε με την Εισαγωγή Βάντα του Αντονίν Ντβόρζακ, από την ομώνυμη όπερα, σε μια πολύ δυναμική προσέγγιση, που ανέδειξεεν μέρει το σλαβικό εθνικό στοιχείο – που θα καθιέρωνε τον συνθέτη σε κορυφαίο εκπρόσωπο της τσέχικης σχολής, ιδίως με τα μεταγενέστερα έργα του – πρωτίστως όμως τον κέντροευρωπαϊκό χαρακτήρα της μουσικής του, στην ίδια μουσική παράδοση με τους άλλους δύο, Γερμανούς, συνθέτες της βραδιάς.
Ό Ντβόρζακ (1841-1904) υπήρξε φίλος και προστατευόμενος του Μπράμς (1833-1897), όπως και ο Μπραμς είχε προηγουμένως αναδειχθεί χάριςστη βοήθεια του Ρόμπερτ Σούμαν (1810-1856), του μεγάλου ρομαντικού εικονοκλάστη, του οποίου ακολούθως ακούσαμε το Κονστέρτο για Βιολοντσέλο.
Το έργο αποτελείται από τα παραδοσιακά 3 μέρη (γρήγορο – αργό – πολύ ζωηρό), τα οποία όμως παίζονται χωρίς διακοπή (ή αλλιώς: ατάκα) σε ένα ενιαίο μισαώρο μουσικής, κάτι που σήμερα δεν μας κάνει τόση εντύπωση, αλλά εκείνη την εποχή αποτελούσε μία ριζοσπαστική καινοτομία. Ξένος προς το πνεύμα της εποχής ήταν επίσης ο λυρικός, μη επιδεικτικός χαρακτήρας της γραφής για το σολιστικό τσέλο.
Επιθυμώντας προφανώς να αναδείξει τον σολίστα, αλλά και ενδεχομένως λαμβάνοντας υπόψι ότι η ακουστική της Αίθουσας Χρήστος Λαμπράκης θεωρείται ότι προβάλλει ιδανικά το βιολί (και σημειωτέον, κατά την κατασκευή ακόμα ο Χρήστος Λαμπράκης είχε καλέσει τον νεότατο Καβάκο να παίξει μέσα στην ημιτελή αίθουσα για να δοκιμαστεί η ακουστική της), αλλά λιγότερο το πιο βαθύφωνο βιολοντσέλο, ο αρχιμουσικός κυριολεκτικά “εξαφάνισε” την ορχήστρα, παίζοντας πάρα πολύ χαμηλά την ορχηστρική συνοδεία. Αυτό είχε κάποια ζητήματα ισορροπίας και συνολικής ανάδειξης του έργου, βοήθησε όμως στο να ακούσουμε ιδανικά τον Κίαν Σολτάνι, ο οποίος πραγματικά εντυπωσίασε εκμαιεύοντας εκπληκτικούς ήχους από το σπάνιο βιολοντσέλο του, ένα απο τα λίγα σωζόμενα κατασκευής του μεγάλου οργανοποιού της Κρεμόνα, Αντόνιο Στραντιβάρι.
Ο βαθύς ήχος του οργάνου, που συχνά συγκρίνεται με αυτόν της ανθρώπινης φωνής, ακουγόταν από τα χέρια του νέου αλλά ώριμου βιρτούζου με εξαιρετική μεστότητα, με προσεγμένη φραστική και εξαιρετική ομοιογένεια, και μια που έχοντας φυσικά εγκαταλείψει την ανταγωνιστική σχέση με την ορχήστρα, εδώ έπαιρνε πλέον ποιότητες μουσικής δωματίου, σχεδόν τον χαρακτήρα μίας ορχηστρικά πλαισιωμένηςεκμυστήρευσης.
Ο Κίαν Σολτάνι (Μπρέγκεντζ 1992) είναι γεννημένος στην Αυστρία από Ιρανούς γονείς και ο ίδιος μετέχει της κουλτούρας της χώρας καταγωγής του. Εκτός προγράμματος και μετά από τις έντονες επευφημίες του κοινού και με την ενθάρρυνση βέβαια του Λεωνίδα Καβάκου, ο οποίος χιουμοριστικά τού έκανε χαμογελώντας μία οριζόντια κίνηση του χεριού σαν να έπαιζε κι αυτός βιολοντσέλο, έπαιξε ένα παραδοσιακό περσικό ερωτικό τραγούδι: Το κορίτσι από το Σιράζ, σε διασκευή-επεξεργασία του σύγχρονου ιρανοαμερικανού συνθέτη Ρέζα Βάλι. Το κομμάτι προβλέπει και ένα ισοκράτημα από δεύτερο βιολοντσέλο, το οποίο αναλαμβάνει μουσικός της ορχήστρας.
Όσα είπαμε για την τραγουδιστική ανθρώπινη ποιότητα του βιολοντσέλου, εδώ αναδείχτηκαν ακόμα περισσότερο σε ένα μουσικό ύφος όπου πραγματικά έσμιγε η ανατολή με τη δύση με τρόπο που φυσικά δεν είναι καθόλου ξένος και στο ελληνικό ακροατήριο. Το κομμάτι αυτό μπορεί να ακούσει κανείς και στη σελίδα instagram του καλλιτέχνη, όπου το αφιερώνει στον υπερήφανο λαό της πατρίδας του με την αρχαία και πλούσια κληρονομιά.
Στο δεύτερο μέρος είχαμε το κυρίως συμφωνικό έργο της βραδάς, την Συμφωνία αρ. 1 του Γιοχάννες Μπράμς. Πρόκειται για έναν συνθέτη που επανειλημμένα έχει αποειχθεί ότι ταιριάζει στον Καβάκο, είτε ως βιολονίστα είτε ως αρχιμουσικό, και αυτό φάνηκε και τώρα. Το 50λεπτο συμφωνικό θηρίο είναι ένα έργο ανυπέρβλητης δραματικής ισχύος και πολύπλοκης δομής, το οποίο ο αρχιμουσικός και οι έμπειροι μουσικοί της Φιλαρμόνια έπαιξαν με ιδιαίτερη ένταση, σε μία ερμηνεία που δεν είχε σχεδόν καθόλου λυρικές ανάπαυλες και ταυτόχρονα ήταν πάρα πολύ προσεκτικά σμιλεμένη στη λεπτομέρεια της.
Μία ειδική στιγμή – εύλογη για έναν μουσικό εγχόρδων – ήταν το παιχνίδι των πιτσικάτο (όταν οι μουσικοί στα έγχορδα κυριολεκτικά “τσιμπάνε” τις χορδές με τα δάχτυλα χωρίς το δοξάρι) που βρίσκεται στην αρχή του τέταρτου μέρους της συμφωνίας και εδώ ήταν από μόνο του μίαπραγματικά αξιομνημόνευτη μουσική στιγμή. Αν και θα μπορούσε κανείς να ζητήσει περισσότερη ποικιλία στα χρώματα και τις διαθέσεις και μία πιο ελαστική φραστική, η ερμηνεία του Λεωνίδα Καβάκου εντυπωσίασε για την ακρίβεια, την προσοχή της στη λεπτομέρεια και την αδάμαστηενεργητικότητά της.
Εκτός προγράμματος έπαιξαν τον Ηπειρώτικο Χορό του Νίκου Σκαλκώτα στην εκδοχή για έγχορδα. Ήταν μία πραγματικά πολύ καλή ερμηνεία, με πλαστικές φράσεις και πειστικές ταχύτητες (όχι τόσο γρήγορες όσο στην κάπως υπερβολικά γρήγορα δεξιοτεχνική προσέγγιση του βιολονίστα στην εκδοχή για βιολί και πιάνο). Είναι όχι μικρό κέρδος ότι αυτό το έργο του σπουδαίου αλλά όχι διεθνώς όσο του πρέπει αναγνωρισμένουΈλληνα συνθέτη διδάχτηκε από τον Λεωνίδα Καβάκο σε μία από τις ονομαστότερες ορχήστρες του κόσμου. Ας ελπίσουμε ότι θα το αγαπήσουν και θα το υιοθετήσουν και για επόμενες εμφανίσεις τους.
Σημειώνεται, τέλος, ότι με την ευκαιρία του εορτασμού της Ημέρας της Ευρώπης (9 Μαΐου) και στο πλαίσιο της συνεργασίας του με την Ακαδημία Αθηνών, που φέτος εορτάζει έναν αιώνα λειτουργίας (ιδρύθηκε το 1926), το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών υποδέχτηκε μέλη της Ακαδημίας Αθηνών στη συναυλία. Πριν τη συναυλία παρακολουθήσαμε το απόγευμα στην Αίθουσα Δημήτρης Μητρόπουλος τη διάλεξη του ακαδημαϊκού Πασχάλη Κιτρομηλίδη “Ευρώπη: ιδέα και πρόκληση” σε συζήτηση με τον δημοσιογράφο Ηλία Μαγκλίνη. Την εκδήλωση προλόγισε ο Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών Νικηφόρος Διαμαντούρος.
Το Hellenic DNA, μετά την κάλυψη του event στο Μέγαρο Αθηνών με τον Λεωνίδα Καβάκο ως διευθυντή ορχήστρας της Philharmonia Orchestra του Λονδίνου, θα βρίσκεται απόψε, Παρασκευή 15 Μαΐου και στο Carnegie Hall στη Νέα Υόρκη. Ο Λεωνίδας Καβάκος θα εμφανιστεί στο Κάρνεγκι Χωλ της Νέας Υόρκης με μία ομάδα κορυφαίων μουσικών σε έργα μουσικής δωματίου με τον Έλληνα βιολονίστα να οδηγεί ως πρώτο βιολί. Θα ακουστούν η Σονάτα Κρώιτσερ του Μπετόβεν σε μια σπάνια μεταγραφή για κουιντέτο εγχόρδων και το ανυπέρβλητο Κουιντέτο εγχόρδων του Φραντς Σούμπερτ, ένα από τα πιο κατανυκτικά αριστουργήματα της μουσικής δωματίου, που δεν πρέπει κανείς να χάσει όταν το ερμηνεύουν τέτοιοι μουσικοί. Το Hellenic DNA είναι πάντα παρόν στα μεγάλα πολιτιστικά γεγονότα, ειδικά όταν πρωταγωνιστούν σημαντικοί Έλληνες, όπως ο Λ.Καβάκος
